Hyperventilatie bij kinderen

Ik kan dan gewoon geen lucht meer krijgen en ik denk dat ik dood ga.
De eerste keer dat het gebeurde was bij de gym. Ik stond in de rij, we moesten een vogelnestje maken in de ringen. Ik kreeg eerst een raar gevoel in mijn vingers en in mijn gezicht, ik voelde me slap worden. Ik ging op de grond zitten maar het benauwde gevoel werd steeds erger. De juf heeft mijn moeder gebeld en die heeft mij toen opgehaald. Thuis ging het gelukkig weer wat beter.
Nu ben ik steeds zo bang dat het weer gaat gebeuren. Soms voel ik het aankomen. Dan denk ik ‘zie je wel, daar komt het weer’. Meestal heb ik gelijk, helaas. We hebben afgesproken met de juf dat ik met de gym even niet mee hoef te doen als ik het weer voel opkomen. Vaak zit ik nu de hele les aan de kant. Ook in de klas is het al een paar keer gebeurd. Andere kinderen vinden me gek…of zielig. Ik ben bang dat ze denken dat ik me aanstel.
Soms voel ik het al in de ochtend dat ik weer een aanval ga krijgen en ik ben al een aantal keer thuis gebleven van school. Over een paar maanden gaan we op kamp. Ik wil graag mee maar ik ben ook zo bang dat het daar ook gebeurd. Volgend jaar ga ik naar de middelbare…ik hoop echt dat het dan over is.

Evi is 12 jaar en zit in groep acht, Het is een sociaal en slim meisje. Ze is muzikaal en creatief. Op school kan ze goed meekomen, ze heeft vriendinnen. ‘Ja, onderling is er wel eens wat tussen die meiden, het kan er soms venijnig aan toe gaan’ vertelt haar moeder. Evi is een meisje dat het graag goed wil doen, ze zit op pianoles, op toneelspelen en op volleybal. Volgens haar ouders legt ze de lat vaak erg hoog voor zichzelf; wat ze doet wil ze ook goed doen. De keuze voor de middelbare school vond ze erg lastig. Ze heeft zich hier erg druk over gemaakt. Ze heeft uiteindelijk gekozen om naar een andere school te gaan dan haar beste vriendin gaat. Dapper, vinden haar ouders. Evi lijkt het ook wel erg spannend te vinden.

Hyperventilatie, wat is het?

Eigenlijk hoort er een vrij technisch,of liever biologisch verhaal bij het uitleggen wat hyperventilatie is.
Bij iedere inademing neemt je lichaam zuurstof op en bij iedere uitademing wordt er koolzuur uit het lichaam verwijderd. Je lichaam past de ademhaling aan wat je op dat moment nodig hebt.
Bij sterke emoties maakt je lichaam zich klaar om een reactie te geven. Bij boosheid maakt het zich klaar om te vechten en bij angst om weg te rennen. Intense gevoelens van boosheid, angst en ook verdriet vragen om het maken van een geluid; een schreeuw of een brul.
Om dit te kunnen doen ga je dus sneller ademen.
Blijft deze schreeuw en de handeling (vechten, vluchten) echter uit dan wordt er als het ware ‘teveel geademd’. Doordat er te veel wordt uitgeademd verlaat er teveel koolzuur het lichaam en hierdoor wordt het bloed te weinig zuur.
Deze lage zuurgraad van het bloed zorgt voor allerlei lichamelijke sensaties zoals duizeligheid, tintelingen, trillen, hartklopping, pijn op de borst, het zich vervreemd voelen van de werkelijkheid (derealisatiegevoelens) en angst.

Waarom gaat iemand hyperventileren?

Wanneer wij onze ware natuur zouden volgen en onze emoties zouden uiten door te schreeuwen, te brullen, te vechten en weg te rennen dan zou ons lichaam precies dat krijgen wat het nodig heeft. Wanneer het lichaam de tijd krijgt om weer te herstellen zou er niets aan de hand hoeven zijn.

Maar in onze samenleving leren we om onze emoties te controleren. We leren om woede, angst en verdriet niet direct te tonen maar om te zetten in taal, of desnoods in te slikken, weg te duwen of uit te stellen.
Hier kunnen we zo goed in worden dat we ons er soms niet eens meer bewust van zijn wat we nou precies voelen. We verliezen als het ware het contact met onze oorspronkelijke emoties.

Hyperventilatie bij kinderen en jongeren

Kinderen leren in de loop der jaren om hun emoties te reguleren en zich aan te passen aan hun omgeving. Het niet uiten van emoties kan leiden tot spanningen. Veel kinderen in de schoolleeftijd ervaren veel druk. Dit kan te maken hebben met gezinsproblemen of met de schoolsituatie. Daarnaast reageren kinderen verschillend op stressvolle situaties. Bij het ene kind is het ‘alarmsysteem’ scherper afgesteld dan bij anderen waardoor het eerder stress ervaart. Een kind dat spanningen ervaart zal op een stressvolle situatie eerder met hyperventilatie reageren.

Vicieuze cirkel

Een aanval van hyperventilatie is heel beangstigend. Het kan gepaard gaan met het gevoel te stikken, de angst om de controle te verliezen, gek te worden, of dood te gaan. Deze angst verergert de symptomen direct.
Wanneer een kind een hyperventilatieaanval heeft gehad kan het erg bang worden om het nog eens te krijgen.
Een situatie die lijkt op de situatie die het eerder heeft uitgelokt, of zelfs de gedachte dat het mogelijk weer kan gebeuren, kan de angst ‘triggeren’, waardoor er opnieuw een hyperventilatieaanval kan ontstaan.

De angst dat een aanval nog eens zal optreden noemen we anticipatieangst en deze angst kan er voor zorgen dat een kind bepaalde situaties waarin de klachten optraden, gaat vermijden. Er kan een patroon van vermijdingsgedragingen ontstaan en er kunnen zelfs fobieën ontwikkelen, zoals sociale fobieën, straat- en schoolfobieën.

Wat kunnen ouders (of de leerkracht)doen?

Wanneer het kind een (eerste) hyperventilatie heeft is het belangrijk om het kind gerust te stellen. Blijf bij het kind zitten en vertel dat goed gaat komen. Moedig het kind aan om rustiger uit te ademen. Belangrijk is dat je zelf niet in paniek raakt.
Voor veel kinderen is het fijn als ze weten wat er gebeurd is; hierdoor kunnen ze deze beangstigende ervaring beter plaatsen. Een kind dat bang wordt voor een bepaalde situatie kun je het beste serieus nemen en toch ook stimuleren om de situatie wel aan te gaan. Wanneer je merkt dat jullie in een vicieuze cirkel terecht komen, waar jullie zelf niet uitkomen, dan is het goed om hulp te zoeken.

Ademen

Een ontspannen manier van ademen, waarbij de inademing laag in je buik begint en waarbij helemaal uitgeademd word is voor iedereen gezond. Bij veel kinderen is deze natuurlijke manier van ademen echter verloren gegaan. Vaak ademen pubers vanuit de borst in en is het ademproces oppervlakkig.
Door oefeningen kan het kind weer leren om natuurlijk te ademen. Hierdoor zal het steeds beter om kunnen gaan met stressvolle situaties en zal het spanningen beter los kunnen laten.

geefmeluchtkl2

 

Cursus Geef me lucht

In de cursus ‘Geef me lucht’ leren kinderen en jongeren om te gaan met stress. In een klein groepje krijgen ze de kans om zichzelf beter te leren kennen; waar ben ik goed in? waar maak ik me druk om? wat doet stress met mij?
In deze cursus leg ik uit wat hyperventilatie is zodat kinderen en jongeren hier meer inzicht in, en meer grip op, krijgen.
Door ademhalings-en ontspanningsoefeningen leren pubers hoe ze spanningen los kunnen laten en wat ze kunnen doen als ze een hyperventilatieaanval hebben.
In een aparte bijeenkomst geef ik ouders handvatten hoe ze hun kind met hyperventilatieklachten het beste kunnen helpen.

→Lees meer over de cursus.

Uiteraard kunnen kinderen met hyperventilatieklachten en hun ouders ook in mijn praktijk terecht voor een individueel traject.